FITIK NEDİR?
İç organlarımızdan birinin normal yerinden ayrılarak
vücudun ona ait olmayan başka bir yerine geçmesine
yol açan bir vücut boşluğu duvarı kusurudur. Örneğin
bir diyafram fıtığında mide, karın bölgesinden
ayrılarak, göğüs boşluğuna geçebilir.
Fıtık hangi nedenlerden meydana gelir?
Fıtık, genellikle göğsü karına veya karını bacaklar
gibi ve başka vücut bölümlerini birbirine bağlayan
adale ve başka bağlantı dokularında yetersizlik veya
kusurlar bulunmasından ileri gelmektedir. Başka
fıtıklar vücut bölümlerinin çıkış kesimlerinde
meydana gelen bir çarpma sonucu kopmuş olan adale
bağlantı ve dokularından ileri gelmektedir.
Doğuşta birçok fıtığa rastlanılabilinir mi?
Evet. Birçok çocuk, gelişmede meydana gelen
kusurlardan dolayı fıtıklı olarak doğmaktadır.
Bunlar genellikle göbek bölgesinde (göbek fıtığı)
veya kasıkta meydana gelmektedir (kasık fıtığı).
Fıtıklar çoğunlukla vücudun hangi kısımlarında
meydana gelir?
Ana kan damarları veya bağırsakların bir kısmı gibi
büyükçe vücut yapıları birçok vücut boşluğuna giriş
ve çıkış yaptıkları çeşitli noktalarda. Bu
noktalarda birbirine gevşek olarak bağlı olan
dokular vardır ve bunlar fazla baskı ve zora
dayanamayarak birbirinden ayrılır ve kopabilir.
Ne gibi zorlamalar veya yaralanmalar böyle kopmalara
yol açabilir?
Çok ağır cisimlerin kaldırılması.
Ani bükülmeler, çekmeler ve adale zorlanmaları.
Karın içi bölgesine aşırı bir baskı yapan oldukça
fazla kilo alınması.
Organların yerini değiştirebilecek büyük bir karın
tümörünün gelişmesi.
Karın bölgesinde fazla baskı yapabilecek gebelik
durumu.
Dışarı çıkarken zorlama yapan kronik kabızlık.
Karın içi bölgesinde aşırı baskı yapan devamlı ve
şiddetli öksürme halleri veya nöbetleri.
Fıtık ne kadar yaygındır?
Cerrahi müdahale gerektiren en yaygın
rahatsızlıklardan biridir.
Erkeklerde fıtık olma eğilimi kadınlardan fazla
mıdır?
Kasık fitığı gibi fiziki zorlama veya çalışmadan
ileri gelen fıtıklarda evet. Kadınlarda ise gebelik
nedeniyle göbek bölgesinde göbek fıtığı olma
ihtimalleri daha fazladır.
Fıtık ailevi veya irsi bir hastalık olabilir mi?
Hayır. Ancak adalelerdeki gelişme tipi irsi olma
eğilimini göstermektedir.
En çok rastlanan fıtık tipleri hangileridir?
Kasık fıtığı: Bu en çok görülen fıtık türüdür.
Kasıkta meydan gelir ve çok kez vücudun iki
tarafında gelişir. Bu gibi kopmalara iki taraflı
kasık fıtığı denir.
Kalça (femoral) fıtığı: Bu tip fıtık genellikle
karın bölgesinin ortasında göbeğin altında büyük kan
damarlarının gövdeden bacaklara uzanan bölgede
meydana gelir.
Karın (ventral) fıtığı: Bu tür fıtık genellikle
karın bölgesinin ortasında göbeğin altında oluşur.
Çoğunlukla gebelik halinden sonra karın duvarlarında
adalelerin birbirinden ayrılmasıyla meydana gelir.
Epigastrik fıtık: Bu tip fıtık üst karında, göbeğin
üst kısmındaki karın duvarında meydana gelir. Bu tip
fıtıklar muhtemelen doğuştan olur. Ancak kişi
erginlik çağına ulaştıktan sonra meydana çıkar.
Göbek fıtığı: Bu en genel fıtıklardan biridir ve
göbek bölgesinde meydana gelir. Göbek fıtığı
olmaya en çok meyilli görünenler yeni doğan bebekler
ve birçok gebelik geçirmiş olan kadınlardır.
Enzisyon fıtığı: Bu tip fıtık hastanın yarasının
kolayca iyileşmemesinden dolayı ameliyat yapılan
yerdeki yaradan veya bu yarada meydana gelen bir
enfeksiyon nedeniyle dokuların yeterli ölçüde
iyileşmemelerinden ileri gelmektedir. Böyle bir
fıtık karın bölgesi duvarının herhangi bir yerinde
meydana gelebilir.
Diyafram fıtığı: Bu çok yaygın bir fıtık türüdür.
Genellikle yutak göğüsteki diyaframdan karına
inmekte olduğu nokta civarında meydana gelir. Başka
diyafram fıtıkları, diyafram gelişmesindeki
yetersizliklerden veya bir yaralanma yüzünden
diyafram kopması ileri gelebilir. Bu gibi fıtıklar
karın organları ile karakterize olurlar -örneğin;
midenin bir kısmının, ince veya kalınbağırsağın
göğüs boşluğunda yerleşmeleri gibi.-
İç kesim fıtığı: Bu çok az rastlanan fıtık türünde
bir iç karın bölgesi organı, genellikle
incebağırsak, normal yeri olmayan karın bölgesi
girintilerine veya alt bölmelerine girer.
(Gluteal) veya beP(lomber) fıtık: Bu fıtıklar çok
nadir olur ve kalçalarda veya sırtta adale sistemi
kusurlarından ileri gelir, fıtıklı organlar sırt
veya kalçalarda vücudun arka kısmında çıkıntılar
olarak meydana gelir.
Fıtıklar için hangi hallerde cerrahi müdahale yerme
başka şekillerde tedavi tavsiye edilmektedir?
Ameliyat sonrası fıtık hali iki veya daha fazla
meydana gelmişse ve hastanın doku yapıları zafiyet
göstermekteyse, üçüncü veya dördüncü kez ameliyata
başvurmak tavsiye edilmemektedir. Çünkü bu
ameliyatların başarılı olma oranları yok denecek
kadar azdır.
Çok şişman olan kişilerde bu gibi ameliyatlar
genellikle başarısız olduğundan, bunlarda ameliyata
gidilmemeli veya ameliyat öncesi normal ağırlığa
gelinceye kadar zayıflatılmaları gerekir.
Aktif veremi veya ciddi kalp hastalıkları olan vahim
tıbbi rahatsızlıkları olan hastaların ameliyat
edilmesi tavsiye edilmemektedir.
Yetmiş ile seksen yaşlan arasında olan yaşlı
kişilerde eğer küçük fıtıkları varsa ve fıtık ciddi
durumlara neden olmamaktaysa, ameliyata başvurulması
tavsiye edilmemektedir.
Fıtık tıbbi olarak nasıl tedavi edilir?
Karın bölgesinde ve yerinde tutmak için korse veya
fıtık bağlarının kullanılmasıyla.
Genel bir kaide olarak ameliyat öncesi fıtık bağları
uzun süre kullanılmalı mıdır?
Hayır. Fıtık bağları devamlı temasta oldukları
yapıları zayıflatmak eğilimini göstermektedirler.
Bundan dolayı ameliyat öncesi birkaç haftadan fazla
kullanılmaları doğru değildir.
Bütün fıtıklarda ameliyat yerine fıtık bağı
kullanılması neden öngörülmemektedir?
Çünkü fıtık bağları, fıtığı tedavi etmez. Bunlar
ancak fıtığı olduğu yerde turnaya yarar. İnsanlar
yaşlanınca fıtıklar büyümekte ve fıtık bağları
görevlerini tam olarak yerine getirememektedir.
Fıtık ameliyatını yapmakta gecikmek tehlikeli
olabilir mi?
Muhakkak ki evet. Bağırsakların boğulması tehlikesi
her zaman mevcuttur ve böyle bir hal ölüme sebep
olabilir.
Fıtık tedavisinde enjeksiyon tedavisi yeterli midir?
Hayır. Bu tedavi usulü yetersiz ve tehlikeli olduğu
için artık uygulanmamaktadır.
Fıtıklar kendiliklerinden kaybolabilir mi?
Hayır. Kendiliklerinden kaybolan fıtıklar yalnızca
yeni doğan be beklerde görülen küçücük böbrek
bölgesi fıtıklarıdır. Yeni doğa bebeklerde görülen
kasık fıtıkçıkları da bazı hallerde kendiliklerinden
kaybolabilirler.
Fıtık tedavisinde cerrahi müdahale ne derece
başarılıdır?
Kopmuş dokuların düzeltilmesi, yerinden fırlamış
olan çıkık yapı arın esas anatomik yerlerine yeniden
yerleştirilmesiyle ve fıtık tor basını teşkil eden
fırlayan karın dokularının (periton) alınmasıyla
fıtıkların büyük çoğunluğu başarı ile tedavi
edilebilinmektedir.
Fıtık ameliyatı yapılmasının en iyi zamanı ne
vakittir?
Fıtık ameliyatları genellikle istenilen zamanda
yapılabilinir ve bu zamanı hasta kendisine uygun
düşecek şekilde tayin edebilir. Ancak, şu da
unutulmamalıdır ki fıtıklar büyüme eğilimini
gösterirler ve büyüdükleri oranda da kusuru
düzeltmek zorlaşır ve tekerrür etme oranları artar.
Bir fıtık ameliyatı ne zaman acil bir cerrahi
müdahale gereğidir?
Bağırsak gibi bir organ fıtık torbasına yakalanıp
sıkıştığı ve bu yüzden boğularak kan akımını
engellediği hallerde acil ameliyat gerekli
olmaktadır. Bu durumda hastanın hemen ameliyat
edilmesi muhakkak surette gerekmektedir. Ameliyat
yapılmadığı takdirde boğulmuş fıtıkta toplanan
birikintiler kangrene yol açar ve peritonit’ten de
ölüme neden olabilir.
Hasta fazla şişman olduğu takdirde operatörler
bazı özel hallerde ameliyatı erteleme kararı
verebilirler mi?
Evet. Hasta fazlasıyla şişman ise bir fıtığın tedavi
edilme uğraşı küçük bir valize fazla eşya
sıkıştırmasına benzeyecektir. Böyle bir valizi
zorlayarak kapatma mümkün olsa bile içeriden gelecek
basınç valizin patlayıp açılmasına yol
açabilecektir.
Fıtık ameliyatları tehlikeli midir?
Hayır. Fıtık torbasında boğulma hali dışında fıtık
ameliyatlarından sonra nadiren komplikasyonlara
rastlanmaktadır. Bu gibi boğulma hallerinde
kangrenlenmiş dışkı veya bağırsaklara
rastlanılabilinir ve bu gibi olaylarda bütün
kangrenli kısımların alınması için ciddi bir
ameliyata başvurulması gerekir.
Bir fıtıkta kangrenlenmiş bağırsak veya dışkı
bulunduğu taktirde ne gibi bir işleme
başvurulmaktadır?
Bağırsakların kangrenlenmiş kısımları alınır. Bu çok
tehlikeli, ciddi ve komplikasyonlu bir ameliyattır.
Bu gibi ameliyatlarda anti biyotik ilaçların ve
modern cerrahi metotların kullanılmasıyla ölüm oranı
büyük bir ölçüde azaltılmışsa da, bu işlem yine de
karın bölgesinde yapılan ameliyatlar arasında en
ciddi ve tehlikeli: olanlardan biri olarak kabul
edilmektedir.
Fıtık ameliyatları fazlasıyla sancılı mı olur?
Hayır. Ancak ameliyat olan kesimde ameliyat sonrası
birkaç gün sancı çekilir.
Diyafram fıtığı ameliyatları özellikle tehlikeli
olur mu?
Hayır. Ancak bu ameliyatlar karın bölgesindeki
ameliyatlardan daha güçtür ve daha uzun sürer.
Diyafram fıtığı nasıl giderilir?
Vakaların çoğunluğunda kaburgalar bölgesinde göğüste
bir enzisyon yapılır. Yerinden oynamış olan karın
bölgesindeki yerlerine yerleştirildikten sonra
diyaframdaki yırtık veya kopuk dikilir. Ayrıca bu
tür işlemler yine başarılı olarak karın bölgesinde
yapılan enzisyonlar yoluyla de
gerçekleştirilmektedir.
Diyafram fıtıklarının giderilme işlemleri genellikle
başarılı mı olurlar?
Vakaların büyük çoğunluğunda evet.
Fıtık ameliyatları ne kadar sürer?
Basit kasık fıtığı ameliyatları yarım saat ile kırk
beş dakika arasında bitirilebilinir. Daha ciddi,
diyafram fıtığı veya torba duvarına sıkışarak
hapsedilmiş olarak kalmış fıtık ameliyatları
saatlerce sürebilir.
Bu ameliyatlarda ne cins anestezi kullanılır?
Göbeğin altında bulunan fıtıklar için, genel (epidural)
veya belkemiği anestezileri en çok kullanılanlardır.
Diyaframda ve üst karın bölgesinde olan fıtıklar
yalnız genel solunum yolu anestezisi altında
ameliyat edilmektedir.
Bir fıtık ameliyatından sonra ne kadar süre
hastanede kalınması gereklidir?
Basit fıtıklar için altı ile yedi gün arası, basit
olmayan vakalar için on ile on iki gün arası bir
süre.
Ameliyattan ne kadar süre sonra hasta yataktan
kalkabilir?
Yeni ameliyat kurallarına göre hasta ameliyattan bir
gün sonra yataktan kalkabilir.
Öksürme veya aksırma fıtığın tekerrür etmesine yol
açabilir mi?
Hayır. Fakat bazen hastalar öksürdükleri zaman bütün
dikişlerin söküldüğünü hissine kapılabilirler.
Ameliyattan sonra fıtığın tekerrür etme oranı nedir?
Fıtıkların % 90′mdan fazlası ameliyattan sonra tam
anlamıyla tedavi olmuş sayılır. Tekerrürlere
genellikle yaşlılarda veya çok zayıf adale dokuları
ve bağlantıları olan kişilerde rastlanır.
Normal bir fıtık ameliyatı yarasının iyileşmesi ne
kadar sürer?
Yedi ile on gün arası.
Fıtığın tekerrürünü önlemek için ne gibi tedbirler
alınmalıdır?
Hasta fazla şişmanlamamak için gereken tedbirleri
almalıdır.
Mümkün olduğu ölçüde yirmi ila yirmi beş kilodan
daha ağır cisimlerin itmekten, çekmekten ve
kaldırmaktan kaçınılmalıdır.
Ameliyattan sonra dört ile altı ay arası bütün
yorucu fiziki hareketlerin yapılmaması gereklidir.
Fıtıklar tekerrür ettiği taktirde hangi işleme
başvurulmalıdır?
Beş vakadan dördü yeniden ameliyatla tedavi edilir.
Fıtık ameliyatı olanların korse veya fıtık bağı
kullanmaları gerekmekte midir?
Hayır. Buna hiç gerek yoktur.
Hastanın ameliyattan sonra haftalarca ve bazen de
aylarca yara izinin etrafında veya skrotumda sancı,
uyuşukluk, sızı duyması normal midir?
Evet. Bu, bazı hallerde olagelmektedir, fakat
kendiliğinden kaybolur.
Bir kasık fıtığı tedavisinden insanın seks hayatı
tesir altında kalabilir mi?
Hayır. Fıtık ameliyatları testislere ve öteki
tenasül organlarına hiçbir etki yapmamaktadır.
Bir bebeğin fıtığı doğumdan ne kadar süre sonra
ameliyat edilebilinir?
Yeni doğan bebekler ameliyata çok dayanıklı
olmaktadırlar. Eğer fıtık büyükse veya bağırsak
boğulması söz konusu ise bu çocukların doğumdan
birkaç hafta, en geçinden birkaç ay sonra ameliyat
edilmeleri gerekmektedir.
Yeni doğan çocuklarda fıtıklar iki kasıkta da olma
eğilimi göstermekte midir?
Evet. Bu gibi çocuklarda fıtık yalnız bir tarafta
bile hissedilse her iki tarafta da ameliyata
gidilmek genel bir adet haline gelmektedir. Bir
tarafında fıtık hissedilen dört çocuktan üçünün,
muayenede belirlenmemiş bile olsa, öbür tarafında da
fıtık bulunacaktır.
İki tarafta da ameliyat yapılması ameliyat riskini
artırmakta mıdır?
Hayır.
Fıtık ameliyatı olan bir kimse normal fiziki
faaliyetine yeniden erişebilecek midir?
Kuşkusuz ki evet.
Fıtık ameliyatı olan bir kadının gebe kalmasında bir
sakınca var mıdır?
Evet. Ancak nekahet devresi sonra erdikten birkaç ay
sonra bunun bir mahsuru kalmayacaktır.
Bir fıtık ameliyatından sonra hangi süreler arası
çekap yaptırılmalı?
İki yıl süreyle, yaklaşık her altı ayda bir defa.
